Przygotowanie pliku do druku

Projekt może świetnie wyglądać na monitorze, a mimo to sprawić problemy w drukarni. Przycięte logo, białe paski przy krawędzi czy znikający napis często wynikają z ustawień pliku, a nie z samego projektu graficznego.

Przygotowanie pliku do druku zaczyna się od specyfikacji drukarni. Sprawdź format, spady, profil kolorystyczny i wymagany sposób eksportu. Inaczej przygotujesz wizytówkę, inaczej katalog, a jeszcze inaczej wielkoformatowy baner. Poniżej znajdziesz podstawowe pojęcia, które pomogą Ci świadomie przejść od projektu do gotowego wydruku.

1. Przestrzeń kolorystyczna — RGB, CMYK i profil ICC

RGB opisuje kolor za pomocą czerwonego, zielonego i niebieskiego światła. W tym modelu pracują ekrany. CMYK opisuje udziały czterech farb procesowych: cyjanu, magenty, żółtego i czarnego. To podstawowy model wykorzystywany w wielu technologiach druku kolorowego.

Same litery RGB lub CMYK nie określają jeszcze dokładnego wyglądu barw. Potrzebny jest profil ICC, który nadaje wartościom kolorów konkretne znaczenie. Inny profil może dotyczyć papieru powlekanego, a inny niepowlekanego. Profil dobieraj do warunków produkcji wskazanych przez drukarnię, nie do przypadkowej pozycji na liście programu.

Monitor świeci, a papier odbija światło. Część intensywnych barw widocznych na ekranie nie mieści się w zakresie kolorów danego procesu druku. Dlatego po konwersji jaskrawa zieleń czy niebieski mogą stracić nasycenie. Skalibrowany monitor i podgląd z profilem wydruku pomagają ocenić zmianę, ale przy wymagających pracach warto uzgodnić proof, czyli wydruk próbny symulujący docelowe warunki.

• Konwertuj, nie tylko przypisuj profil. Przypisanie zmienia interpretację liczb, a konwersja przelicza je do docelowej przestrzeni, starając się zachować wygląd.
• Nie każdy plik musi być wcześniej zamieniony na CMYK. Niektóre drukarnie przyjmują profilowane RGB i wykonują konwersję w swoim systemie. Ustal to przed eksportem.
• Drobny czarny tekst w typowej pracy CMYK najczęściej przygotowuje się jako C0 M0 Y0 K100. Czerń z czterech składowych może ujawnić błędy pasowania.
• Duże czarne powierzchnie mogą wymagać czerni wzbogaconej. Jej skład oraz limit sumarycznego nafarbienia ustal z drukarnią. Nie stosuj automatycznie C100 M100 Y100 K100.

Oddzielnym pojęciem jest kolor dodatkowy (spot), np. konkretna farba Pantone, biały poddruk lub lakier. Taki kolor tworzy osobną separację. Jego nazwa i ustawienia muszą odpowiadać wymaganiom produkcji; nie zastępuj go przypadkową próbką CMYK.

2. Spady — zapas grafiki poza linią cięcia

Spad to fragment tła lub zdjęcia wychodzący poza końcowy format pracy. Zostanie odcięty podczas obróbki. Dzięki niemu niewielkie przesunięcie cięcia nie odsłoni białego brzegu papieru.

Jeśli zamawiasz wizytówkę 90 × 50 mm, a drukarnia wymaga spadu 3 mm z każdej strony, obszar grafiki ze spadami wyniesie 96 × 56 mm. Format netto pozostaje 90 × 50 mm. W programie do składu ustaw dokument w rozmiarze netto i dodaj spady w odpowiednich ustawieniach.

Samo wpisanie wartości spadu nie wystarczy. Wszystkie elementy dochodzące do krawędzi trzeba rzeczywiście przedłużyć do zewnętrznej granicy spadu. Nie twórz go przez dodanie białej ramki ani przez rozciągnięcie całego projektu razem z tekstem.

Margines bezpieczeństwa działa w przeciwnym kierunku: odsuwa ważną treść do środka projektu. Dla niewielkich druków często przyjmuje się 3–5 mm, lecz oprawa, bigowanie lub wykrojnik mogą wymagać większego odstępu. Wartości 3 mm spadu i 5 mm marginesu z ilustracji są przykładem, a nie regułą dla każdego zlecenia.

Znaczniki cięcia dodawaj tylko wtedy, gdy drukarnia ich wymaga. Nie zastępują spadów i nie powinny wchodzić w obszar, który ma pozostać po przycięciu.

3. Overprint — świadome nadrukowanie koloru

Overprint, czyli nadrukowanie, pozwala zachować kolor pod obiektem zamiast wybrać w nim miejsce na nowy element. Przy wybraniu, nazywanym też knockout, spodnia grafika jest w tym miejscu usuwana z odpowiednich separacji. Z nadrukowaniem farby mogą nałożyć się na siebie i zmienić wygląd koloru.

Nadrukowanie bywa używane przy drobnym czarnym tekście na kolorowym tle, aby ograniczyć jasne obwódki przy niedokładnym spasowaniu farb. Nie należy jednak włączać go wszystkim obiektom. Ustawienia wypełnienia i konturu mogą być niezależne.

Szczególnie sprawdź białe elementy. Biel C0 M0 Y0 K0 oznacza brak farby; po włączeniu jej nadrukowania napis może zniknąć. Osobna biała farba spot to inna sytuacja i wymaga uzgodnionych ustawień poddruku lub nadruku.

Ostateczny PDF sprawdź z włączoną symulacją nadrukowań oraz podglądem separacji, np. w narzędziach produkcji poligraficznej Acrobat Pro. Zwykły podgląd w przeglądarce nie wystarcza do oceny overprintu. Więcej o nadrukowaniach w dokumentacji Adobe.

4. Zamiana tekstu na krzywe — zabezpieczenie kształtu liter

Tekst zamieniony na krzywe staje się zestawem obiektów wektorowych. Do wyświetlenia jego kształtu nie jest już potrzebny font. To przydatne np. przy przekazywaniu logotypu, krótkich napisów lub pliku do wycinania.

Po konwersji nie poprawisz zdania tak jak zwykłego tekstu. Przed wykonaniem tej operacji sprawdź pisownię, polskie znaki i łamanie wierszy, a następnie zachowaj osobną, edytowalną wersję projektu.

Krzywe nie są obowiązkowe w każdym PDF-ie. Poprawnie osadzone fonty są standardowym rozwiązaniem w wielu procesach druku. Przy wielostronicowych katalogach zamiana całego tekstu na obiekty może niepotrzebnie zwiększyć plik i utrudnić jego przeszukiwanie. Decyzję uzależnij od specyfikacji odbiorcy.

5. Zamiana konturu na obiekty — utrwalenie grubości linii

Kontur jest linią przypisaną do ścieżki: ma określoną grubość, zakończenia i sposób łączenia narożników. Zamiana konturu na obiekt tworzy z jego widocznego obszaru zamknięty kształt z wypełnieniem.

Przydaje się to w znakach graficznych, ozdobnych liniach i elementach przekazywanych między programami. Pozwala utrwalić wygląd obrysu, szczególnie gdy dalsze skalowanie lub eksport mogłyby zmienić sposób jego interpretacji. Po konwersji sprawdź narożniki, przerwy i bardzo cienkie fragmenty.

Nie trzeba zamieniać każdego konturu w poprawnie przygotowanym PDF-ie. Nie konwertuj automatycznie linii cięcia dla plotera: urządzenie może potrzebować pojedynczej ścieżki z określonym kolorem spot. Rozwinięty obrys potrafi utworzyć dwie krawędzie i spowodować podwójne cięcie.

6. Raster a wektor — co można bezpiecznie powiększać?

Grafika rastrowa składa się z pikseli. To m.in. fotografie, skany i obrazy malowane cyfrowo. Powiększanie bitmapy bez dodania rzeczywistych szczegółów obniża jej efektywną rozdzielczość i może ujawnić rozmycie albo piksele.

Grafika wektorowa opisuje kształty za pomocą ścieżek, punktów i krzywych. Sprawdza się w logotypach, ikonach i rysunkach. Same obiekty wektorowe można skalować bez utraty ostrości, ale umieszczone w nich zdjęcia oraz efekty rastrowe nadal podlegają ograniczeniom rozdzielczości.

Dla zdjęć w ulotkach i katalogach często zakłada się około 300 ppi przy docelowym rozmiarze. Grafika o szerokości 1800 pikseli przy 300 ppi ma około 15,24 cm szerokości. Powiększona dwukrotnie będzie miała 150 ppi. Samo wpisanie „300” w ustawieniach bez zwiększenia liczby pikseli nie doda szczegółów.

PPI opisuje piksele obrazu na cal, natomiast DPI dotyczy punktów urządzenia drukującego. W praktyce nazwy bywają używane zamiennie, ale oznaczają coś innego. Dla wielkiego formatu oglądanego z daleka wymagania mogą być niższe; dla drobnej czarno-białej grafiki kreskowej wyższe.

Zapis JPG-a do PDF, EPS lub SVG nie zmienia go w wektor. O rodzaju grafiki decyduje jej zawartość, a nie samo rozszerzenie pliku.

7. Formaty plików stosowane w drukarniach

Dobry format dostawy powinien zachować geometrię, kolory i wszystkie elementy projektu. Najczęściej wybierany jest PDF, ale zawsze sprawdź wymagania konkretnej drukarni.

Wielostronicowy PDF eksportuj zwykle jako pojedyncze strony w kolejności czytania. Rozkładówki i samodzielną impozycję, czyli układanie stron na arkuszu drukarskim, przygotowuj wyłącznie na wyraźne zlecenie drukarni. Nawet zgodność z PDF/X nie gwarantuje właściwych spadów, dobrej jakości zdjęć ani braku błędów treści. Eksport PDF do druku opisuje dokumentacja Adobe.